Xuất nhập khẩu vượt mốc 1.000 tỷ USD, chủ động ứng phó rủi ro thương mại

10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ước đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước, chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD. Kết quả này tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu đa dạng hóa thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại.

Duy trì đà tăng trưởng, đa dạng hóa thị trường

Theo ước tính của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), tháng 10/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 10 tháng, con số này đạt 1.010,6 tỷ USD, đánh dấu bước phát triển mới về quy mô thương mại hàng hóa của Việt Nam.

Trong đó, xuất khẩu ước đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4% so với cùng kỳ, vượt đáng kể tốc độ tăng trưởng mục tiêu 15 - 16% đặt ra cho cả năm 2026. Động lực đến từ cả khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN đều ghi nhận diễn biến tích cực.

Về cán cân thương mại, tháng 10 ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp đạt thặng dư, đưa mức nhập siêu lũy kế 10 tháng xuống khoảng 12,7 tỷ USD. “Kết quả này cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, khẳng định vai trò quan trọng của thương mại hàng hóa đối với tăng trưởng kinh tế", ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh.

Đánh giá về kết quả này, PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế cho biết, đây là sự thay đổi rất lớn, rất mạnh đối với hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam, cho thấy quy mô xuất nhập khẩu đã có sự phát triển mạnh mẽ, trong đó, những chính sách về xuất khẩu của Chính phủ, Bộ Công Thương và các bộ, ngành đã góp phần quan trọng cho thành tích này.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) cũng cho rằng, trong quá trình hội nhập, Việt Nam đang có cơ hội khai thác tốt tiềm năng, lợi thế từ 18 hiệp định FTA đã ký kết. Đặc biệt, uy tín, thương hiệu của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được khẳng định. Từ đó, sản phẩm Việt Nam có thêm động lực để xuất khẩu ra thị trường thế giới.

Để duy trì đà tăng trưởng xuất nhập khẩu, theo ông Nguyễn Anh Sơn, trong quý IV/2026, Bộ Công thương xác định đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ. Trong đó, tập trung khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do đã ký kết, mở rộng các thị trường mới; nâng cao năng lực cảnh báo sớm về các vụ việc phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy định xuất xứ.

Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng. Thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch, mở rộng các thỏa thuận/nghị định thư về kiểm dịch nông sản; tăng cường đầu tư hạ tầng logistics lạnh và chuẩn hóa vùng trồng, cơ sở đóng gói đáp ứng quy định của từng thị trường đối tác.

Về định hướng dài hạn, Bộ Công thương đang xây dựng Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo dự thảo, giai đoạn 2026 - 2030, xuất khẩu hàng hóa phấn đấu tăng bình quân 15 - 16%/năm, nhập khẩu tăng 12 - 13%/năm; cán cân thương mại hướng tới thặng dư bền vững.

Chiến lược cũng đặt mục tiêu nâng tỷ trọng xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước lên khoảng 28 - 30% vào năm 2030; tỷ trọng hàng chế biến, tinh chế đạt 89 - 90%.

Xuất khẩu tăng cao, chủ động phòng vệ thương mại

Cùng với cơ hội mở rộng thị trường, xuất khẩu tăng nhanh cũng khiến hàng hóa Việt Nam chịu sự giám sát chặt chẽ hơn. Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương), tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa Việt Nam đã đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại tại 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm, có 27 vụ việc mới được khởi xướng, cao hơn tổng số vụ việc trong cả năm 2025.

Mới đây, Cục Phòng vệ thương mại cũng công bố danh sách 50 mặt hàng xuất khẩu có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Các nhóm hàng cần theo dõi trải rộng từ gỗ và sản phẩm gỗ, sắt thép, kim loại, vật liệu, sản phẩm công nghiệp chế tạo đến hóa chất, nhựa và xơ sợi…

Một rủi ro khác là nghi vấn lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thông qua chuyển tải hàng hóa hoặc không chứng minh được quá trình sản xuất thực chất tại Việt Nam. Với những doanh nghiệp phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, bán thành phẩm nhập khẩu từ các quốc gia đang bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, việc chứng minh nguồn gốc và mức độ gia công càng trở nên quan trọng. Do đó, xuất xứ hàng hóa không thể chỉ được chứng minh bằng giấy chứng nhận xuất xứ, mà cần có hệ thống hồ sơ phản ánh đầy đủ quá trình hình thành sản phẩm. Doanh nghiệp cần quản lý thống nhất hóa đơn nguyên liệu, chứng từ nhập khẩu, định mức sử dụng, quy trình sản xuất, chi phí và dữ liệu về năng lực nhà máy, bảo đảm có thể đối chiếu khi cơ quan điều tra yêu cầu…

Theo Cục Phòng vệ thương mại, kim ngạch tăng nhanh, thị phần lớn hoặc việc sản phẩm tương tự từ quốc gia khác đang chịu biện pháp phòng vệ thương mại có thể khiến hàng xuất khẩu Việt Nam thu hút sự quan tâm của cơ quan điều tra và ngành sản xuất tại nước nhập khẩu. Vì vậy, cơ quan quản lý nhà nước khuyến nghị doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, chú trọng bảo đảm xuất xứ và sản xuất thực chất tại Việt Nam.

Đồng thời, cần minh bạch giá bán, chi phí sản xuất và chuỗi cung ứng. Việc lưu giữ đầy đủ hồ sơ mua nguyên liệu, sản xuất, gia công và xuất khẩu sẽ giúp doanh nghiệp có cơ sở chứng minh xuất xứ khi phát sinh yêu cầu xác minh hoặc điều tra.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến xuất khẩu và chính sách thương mại tại các thị trường trọng điểm để nhận diện sớm rủi ro, chủ động chuẩn bị phương án ứng phó, hạn chế nguy cơ bị điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.

Bên cạnh đó, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm xuất khẩu sẽ giúp giảm phụ thuộc vào một số điểm đến, nhưng cần đi kèm đánh giá về quy định nhập khẩu, mức độ cạnh tranh và nguy cơ phòng vệ thương mại tại từng thị trường.

Khánh Linh

Link gốc