Xuất khẩu tôm, cá tra sang Mỹ 8T/2026 gặp khó

Mỹ – một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản chủ lực của Việt Nam – đang chịu áp lực rõ nét khi kim ngạch xuất khẩu 8T tôm và cá tra đồng loạt sụt giảm

1. Tôm giảm 13,4%: Thuế và rủi ro phòng vệ thương mại làm suy yếu lợi thế cạnh tranh

Trong 8T2026, xuất khẩu tôm Việt Nam đạt khoảng 3,29 tỷ USD, tăng 12,3% YoY, cho thấy nhu cầu đối với tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn tương đối tích cực. Tuy nhiên, Mỹ lại đi ngược xu hướng khi kim ngạch xuất khẩu tôm sang thị trường này chỉ đạt 427,6 triệu USD, giảm 13,4% YoY. Riêng tháng 8, xuất khẩu giảm tới 22% YoY, xuống khoảng 70 triệu USD.

Sự suy giảm tại Mỹ chịu tác động bởi chi phí tiếp cận thị trường tăng nhanh. Từ ngày 24/7/2026, hàng hóa Việt Nam chịu thêm mức thuế 12,5% trong nhóm hàng không được miễn trừ, cao hơn mức 10% mà một số đối thủ cạnh tranh đang chịu. Điều này làm giảm đáng kể lợi thế về giá của tôm Việt Nam tại Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh người mua có xu hướng chuyển một phần chi phí thuế sang nhà xuất khẩu thông qua việc ép giá hoặc điều chỉnh điều kiện hợp đồng.

Rủi ro lớn hơn nằm ở kết quả thuế chống bán phá giá đối với tôm dự kiến được công bố vào cuối tháng 9. Nếu mức thuế tăng, tác động không chỉ dừng ở giá bán mà còn có thể ảnh hưởng đến quyết định đặt hàng, tồn kho và khả năng duy trì thị phần của doanh nghiệp Việt Nam trong mùa cao điểm cuối năm.

Đáng chú ý, diễn biến tại các thị trường khác cho thấy vấn đề không nằm ở sự suy yếu của nhu cầu tôm Việt Nam trên toàn cầu. Trong tháng 8, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc và Hồng Kông tăng 37,6%, Nhật Bản tăng 10%, Hàn Quốc tăng 16% và ASEAN tăng 48%. Điều này cho thấy sức mua vẫn còn, nhưng dòng thương mại đang dịch chuyển khỏi Mỹ sang các thị trường châu Á.

Do đó, triển vọng của ngành tôm trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng mở rộng thị trường và cơ cấu lại sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào tăng trưởng tại Mỹ.

2. Cá tra sang Mỹ giảm mạnh hơn tôm: POR21 làm gia tăng áp lực kép

Đối với cá tra, áp lực tại Mỹ thậm chí nghiêm trọng hơn. Trong 8T2026, xuất khẩu cá tra sang Mỹ đạt khoảng 201,7 triệu USD, giảm 13,9% YoY. Riêng tháng 8, kim ngạch chỉ đạt 12,5 triệu USD, giảm tới 54,8% YoY.

Đáng chú ý nhất là kết quả rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) đối với thuế chống bán phá giá cá tra – cá basa đông lạnh. Mức thuế áp dụng đối với nhiều doanh nghiệp tăng đáng kể so với kết quả sơ bộ. Chẳng hạn, thuế của Biển Đông tăng từ 0,29 lên 1 USD/kg; NTSF từ 0,07 lên 0,38 USD/kg; Caseamex và Navico từ 0,23 lên 0,84 USD/kg. Đối với nhóm doanh nghiệp chịu mức thuế toàn quốc, mức thuế lên tới 2,39 USD/kg.

Việc thuế chống bán phá giá tăng tạo ra bất lợi kép cho cá tra Việt Nam. Một mặt, giá thành khi đưa sản phẩm vào Mỹ tăng lên, làm giảm khả năng cạnh tranh so với cá da trơn nội địa và các loại cá thịt trắng khác. Mặt khác, nhà nhập khẩu có thể yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam chia sẻ chi phí thuế thông qua giảm giá mua hoặc điều chỉnh hợp đồng.

So với tôm, cá tra có mức độ phụ thuộc tương đối lớn vào thị trường Mỹ đối với một số doanh nghiệp, do đó tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại có thể rõ rệt hơn lên sản lượng đơn hàng và biên lợi nhuận.

Trong bối cảnh này, khả năng tăng trưởng của cá tra sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào các thị trường ngoài Mỹ, ví dụ như Trung Quốc và Hồng Kông,.... Đây là hướng đi có ý nghĩa chiến lược khi thị trường Mỹ ngày càng trở nên khó dự báo về thuế và chính sách thương mại.

=> Nhìn chung, trong ngắn hạn, Q4/2026 vẫn có thể được hỗ trợ bởi nhu cầu mùa lễ hội và chu kỳ bổ sung tồn kho, nhưng mức độ phân hóa sẽ ngày càng rõ. Tôm có khả năng chịu áp lực nếu kết quả thuế chống bán phá giá tại Mỹ bất lợi, trong khi cá tra nhiều khả năng tiếp tục phụ thuộc lớn hơn vào khả năng mở rộng thị trường ngoài Mỹ.

Nhìn rộng hơn, việc Mỹ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại có thể trở thành chất xúc tác buộc ngành thủy sản Việt Nam chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào một số thị trường lớn sang mô hình đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Đây sẽ là yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng của ngành trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027.

------------------------------------------------------------------------------------------------

*Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết cung cấp thông tin và góc nhìn phân tích thị trường, không phải khuyến nghị đầu tư.