Thủy sản (Mảng Cá) - Tăng trưởng theo chiều sâu

Mảng cá tra - Tăng tỷ trọng chế biến sâu

Phân khúc phi lê đông lạnh (HS03) vẫn là trụ cột xuất khẩu của Việt Nam nhưng tốc độ tăng trưởng dần chậm lại do cạnh tranh nguồn cung từ Ecuador, Indonesia: Fillet cá tra đông lạnh hiện chiếm gần 98% cơ cấu xuất khẩu cá tra Việt Nam và vẫn duy trì quy mô lớn.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của phân khúc này được dự báo chậm lại do nguồn cung đang dần trở nên dồi dào khi Ecuador và Indonesia liên tục mở rộng năng lực chế biến và hạ giá xuất khẩu. Điều này khiến áp lực cạnh tranh về giá bán ngày càng gay gắt, trong khi chi phí thức ăn đầu vào đang tăng cao; dẫn đến tình trạng bào mòn biên lợi nhuận của hộ nuôi và doanh nghiệp chế biến.

Gia tăng tỷ trọng hàng chế biến sâu là giải pháp thoát khỏi vòng xoáy cạnh tranh giá nhờ: (1) Các sản phẩm chế biến sâu thường có giá bán cao hơn so với sản phẩm fillet truyền thống, ít phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu đầu vào nhờ hàm lượng giá trị gia tăng và sự tiện lợi; (2) Xu hướng tiêu dùng hướng đến hải sản chế biến sâu khi quy mô thị trường hải sản đóng hộp toàn cầu được dự báo tăng trưởng ở mức CAGR 5.72% giai đoạn 2026-2031 nhờ lối sống đô thị hoá và nhu cầu tiện lợi ngày càng cao tại các thị trường phát triển.

Mảng cá rô phi - Chuyển hóa cơ hội thành tăng trưởng bền vững

Khoảng trống thị phần tại Mỹ sau khi cá rô phi Trung Quốc và Brazil bị áp thuế cao đang tạo điều kiện thuận lợi cho cá rô phi Việt Nam xâm nhập sâu hơn vào thị trường lớn này. Điều này được chứng minh bởi kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam Q1/2026 tăng mạnh 150% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng đây mới chỉ là “cơ hội mở ra” thay vì một lợi thế bền vững dành cho Việt Nam. Do thị trường cá rô phi Mỹ hiện có sự cạnh tranh rất lớn từ các quốc gia đã xây dựng nền tảng nuôi bài bản từ sớm như Columbia, Indonesia, hay Đài Loan. Trong khi đó, Việt Nam chưa thực sự có vị thế mạnh trong chuỗi cung ứng cá rô phi toàn cầu. Tỷ trọng xuất khẩu cá rô phi vào Mỹ của Việt Nam vẫn còn khá nhỏ so với các đối thủ khác, chỉ mới tăng từ 0% lên 6-7% trong năm 2025 và Q1/2026.

Do vậy, khả năng tận dụng triệt để khoảng trống thị trường và đạt được mức tăng trưởng bền vững trong dài hạn sẽ phụ thuộc nhiều vào việc phát triển các sản phẩm chế biến sâu đáp ứng xu hướng tiêu dùng tiện lợi tại các thị trường lớn và mở rộng thị trường ngoài Mỹ nhằm giảm phụ thuộc:

Phát triển các sản phẩm chế biến sâu đáp ứng xu hướng tiêu dùng tiện lợi:

Xu hướng tiêu dùng sản phẩm cá rô phi tiện lợi, chế biến sẵn tại Mỹ đang ngày càng trở nên phổ biến. Theo khảo sát của FMI – Hiệp hội công nghiệp thực phẩm Hoa Kỳ, 59% tổng sản lượng tiêu thụ hải sản tại Mỹ đến từ nấu tại nhà, song người tiêu dùng không tìm kiếm nguyên liệu thô mà ưu tiên các sản phẩm đã qua xử lý, tẩm ướp và đóng gói theo khẩu phần sẵn sàng chế biến.

Để tận dụng hiệu quả xu thế này, doanh nghiệp Việt cần đẩy mạnh việc phát triển các sản phẩm chế biến sâu (fillet tẩm ướp đông lạnh, cá rô phi cắt khúc sốt sẵn, các dạng meal kit tích hợp gia vị theo khẩu vị từng thị trường) đồng thời nâng cao năng lực R&D công thức, kiểm soát chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm.

Việc tham gia sâu vào phân khúc sản phẩm ngách không chỉ tạo ra giá trị gia tăng cao nhờ định giá sản phẩm dựa trên chất lượng và mức độ tiện lợi mà còn tạo rào cản cạnh tranh thông qua năng lực phát triển công thức, hệ thống chứng nhận quốc tế (ASC, Halal, BAP),...

Mở rộng thị trường xuất khẩu tiềm năng:

SSV cho rằng EU và Mexico chính là hai thị trường xuất khẩu tiềm năng của mảng cá rô phi Việt Nam nhờ:

EU: (1) Nhu cầu ngày càng tăng với hải sản giàu protein và giá cá phải chăng cùng xu hướng ưa chuộng các loại cá có vị nhẹ thúc đẩy tiêu thụ mạnh trên thị trường; (2) Nguồn cung cá thịt trắng tự nhiên như cá tuyết và cá minh thái – hai mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn trong rổ tiêu thụ của khối bị siết chặt hạn ngạch do các quy định bảo tồn trữ lượng tự nhiên. Điều này tạo điều kiện gia tăng nhu cầu cá rô phi – thuộc cùng loại cá thịt trắng, giá thành rẻ và hàm lượng protein cao; (3) Ưu đãi thuế từ hiệp định EVFTA giúp doanh nghiệp Việt nâng cao sức cạnh tranh về giá.

Mexico: (1) Nhu cầu tiêu thụ cao, vượt xa sản lượng trong nước: Mặc dù sản xuất nội địa đang tăng trưởng do chính phủ Mexico thúc đẩy nuôi cá rô phi trong nước nhưng chúng tôi cho rằng cần thời gian dài để sản lượng cung ứng trong nước đáp ứng đủ nhu cầu. Do đó, Mexico vẫn cần nhập khẩu cá rô phi từ các nước khác để đáp ứng nhu cầu. Và Việt Nam là một trong những nhà cung ứng triển vọng với những lợi thế cạnh tranh lớn về chất lượng và nguồn cung ổn định; (2) Ưu đãi thuế quan: Trong khi đối thủ cạnh tranh lớn là Trung Quốc chịu mức thuế cao khi xuất khẩu sang Mexico (khoảng 16%), lợi thế hưởng mức thuế suất ưu đãi 0% nhờ hiệp định thương mại CPTPP giúp các doanh nghiệp Việt nâng cao tính cạnh tranh về giá và mở rộng thị phần.

Tóm lại: Cả cá tra lẫn cá rô phi đều đang đứng trước áp lực cạnh tranh giá từ các đối thủ ngoại, và một trong những giải pháp quan trọng để cải thiện biên lợi nhuận chính là đẩy mạnh chế biến sâu — doanh nghiệp nào đi trước trên hành trình này, kết hợp mở rộng thị trường xuất khẩu, sẽ là người hưởng lợi bền vững nhất trong dài hạn.

--------------------------------------------------------------------------------

*Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết cung cấp thông tin và góc nhìn phân tích thị trường, không phải khuyến nghị đầu tư.