Nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên suy giảm: Cơ hội mở rộng thị phần cho cá tra Việt Nam

Nguồn cung các loài cá tự nhiên suy giảm

Cá minh thái: Biến đổi khí hậu làm suy giảm nguồn lợi và hạn chế khả năng khai thác

Đối với cá minh thái Alaska (Alaska Pollock), khoảng 75% sản lượng khai thác của Mỹ đến từ biển Bering (theo NOAA). Tuy nhiên, nhiệt độ nước biển tại khu vực này tăng lên trong những năm gần đây đã làm thu hẹp vùng nước lạnh – môi trường sinh sống tối ưu của loài cá này. Sự thay đổi về điều kiện hải dương học khiến phân bố đàn cá dịch chuyển về phía Bắc và phân tán hơn, làm giảm khả năng tiếp cận nguồn lợi của đội tàu khai thác.

Đồng thời, các đánh giá nguồn lợi của NOAA cho thấy sinh khối sinh sản (spawning biomass) của đàn cá có xu hướng suy giảm so với giai đoạn trước. Trên cơ sở đó, NOAA và North Pacific Fishery Management Council (NPFMC) đã điều chỉnh hạn ngạch khai thác (TAC) theo hướng thận trọng nhằm đảm bảo khả năng tái tạo nguồn lợi. Việc hạn ngạch khai thác bị siết chặt đã làm giảm sản lượng khai thác tối đa được phép, qua đó khiến nguồn cung cá minh thái của Mỹ thu hẹp so với giai đoạn trước.

*Spawning biomass (sinh khối sinh sản) là chỉ tiêu cốt lõi phản ánh quy mô quần thể cá trưởng thành có khả năng sinh sản và được NOAA/NPFMC sử dụng để đánh giá tình trạng nguồn lợi thủy sản. Xu hướng sinh khối sinh sản suy giảm cho thấy khả năng tái tạo nguồn lợi yếu đi, qua đó hàm ý nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên của Mỹ có xu hướng thu hẹp, đồng thời là cơ sở để cơ quan quản lý điều chỉnh giảm hạn ngạch khai thác (TAC) nhằm đảm bảo tính bền vững của nguồn lợi.

 Nguồn cung cá tuyết chịu áp lực từ sự suy giảm nguồn lợi trên phạm vi toàn cầu

Đối với cá tuyết (cod), khoảng 35–45% nguồn cung của Mỹ đến từ hoạt động khai thác Pacific cod tại Alaska và biển Bering, trong khi phần còn lại được nhập khẩu từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Iceland, Na Uy và Canada.

Tuy nhiên, nguồn cung cá tuyết toàn cầu cũng đang chịu áp lực khi nhiều quốc gia xuất khẩu chủ lực tiếp tục cắt giảm hạn ngạch khai thác. Đáng chú ý, Iceland đã nhiều lần điều chỉnh giảm hạn ngạch sau khi kết quả khảo sát cho thấy sinh khối cá tuyết thấp hơn ngưỡng mục tiêu quản lý. Xu hướng này phản ánh sự suy giảm nguồn lợi do tác động cộng hưởng của nhiều năm khai thác với cường độ cao và những thay đổi về điều kiện hải dương học dưới ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Việc các quốc gia đồng thời siết chặt hạn ngạch khiến khả năng gia tăng nguồn cung cá tuyết trong ngắn và trung hạn trở nên hạn chế, qua đó làm gia tăng áp lực thiếu hụt đối với nhóm cá thịt trắng khai thác tự nhiên trên thị trường toàn cầu.

Điều này tạo ra dư địa đáng kể cho các sản phẩm nuôi thay thế như cá tra và rô phi gia tăng thị phần

Trong bối cảnh nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên ngày càng bị giới hạn bởi yếu tố sinh học và chính sách quản lý nghề cá, các nhà nhập khẩu có xu hướng gia tăng sử dụng các loài cá nuôi có nguồn cung ổn định như cá tra và rô phi để thay thế một phần cá minh thái và cá tuyết trong các phân khúc chế biến và bán lẻ.

So với cá khai thác tự nhiên, cá tra và rô phi có lợi thế về nguồn cung chủ động quanh năm, giá thành cạnh tranh và khả năng mở rộng sản lượng, giúp đáp ứng nhu cầu ổn định của các nhà nhập khẩu trong bối cảnh nguồn cung cá thịt trắng tự nhiên ngày càng thu hẹp. Đây được xem là động lực mang tính cấu trúc, tạo điều kiện để các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra, cá rô phi Việt Nam mở rộng thị phần tại các thị trường tiêu thụ lớn như Mỹ trong những năm tới.

Tóm lại, sự suy giảm mang tính cấu trúc của nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên đang mở ra dư địa tăng trưởng cho các loài cá nuôi thay thế. Đây sẽ là yếu tố hỗ trợ tích cực đối với triển vọng xuất khẩu cá tra Việt Nam, đặc biệt tại thị trường Mỹ trong trung và dài hạn.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

*Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết cung cấp thông tin và góc nhìn phân tích thị trường, không phải khuyến nghị đầu tư.