Một POV về ngành ngân hàng – dòng máu của nền kinh tế

Nhắc đến thị trường chứng khoán Việt Nam, đa số nhà đầu tư sẽ không thể bỏ quên nhóm ngân hàng, dù là thời điểm phập phù hay thăng hoa. Ngân hàng đóng góp trọng số rất lớn trên thị trường chứng khoán với hơn 34% nên sự thay đổi vận động giá ngân hàng cũng sẽ lan tỏa tới toàn thị trường. Cổ phiếu ngành ngân hàng và tài chính nói chung cùng với bất động sản được xếp vào nhóm chu kỳ (cyclicals), nghĩa là đi cùng với chu kỳ của nền kinh tế: kinh tế mở rộng thì lên, kinh tế thu hẹp thì xuống.

Bước sang quý 3 với quá nhiều thách thức đến từ khía cạnh vĩ mô khiến cho nhóm ngành trụ cột của chứng khoán Việt Nam, Ngân hàng đứng trước áp lực giảm điểm mạnh mẽ khiến cho nửa sau năm 2021 như thụt lùi lại quãng thời gian down-trend khó quên của năm 2018. Khi dòng tiền rời bỏ dần nhóm ngành này và lan tỏa đi khắp thị trường, nhà đầu tư nhỏ lẻ dần cũng bỏ qua nhóm ngành này – nơi nỗi thất vọng càng ngày càng chất đống và hiện thực hóa bởi sắc đỏ trên bảng điện.

Ngân hàng hiện tại đối mặt với khá nhiều vấn đề tài chính – kinh tế, cụ thể là trong quý 4:

-    Động lực phát triển mạnh của nhóm ngân hàng trong quý 2 đến khá nhiều từ tốc độ tăng trưởng tín dụng, phát triển ngân hàng số; và cho tới hiện tại, chỉ còn số ít có tốc độ tăng trưởng tín dụng còn kỳ vọng tăng cao: Techcombank, TPBank (17%-18%) là một ví dụ. Trong khi đó, dù đã có các bước tiến lớn trong việc chuyển đổi ngân hàng số và hệ sinh thái tài chính, chỉ một số ít các doanh nghiệp thực sự đưa được vào thực tiễn và tạo đột phá, ghi nhận là nhóm tiềm năng như Ngân hàng MBB, ACB.

-    Lãi suất cho vay: với việc chính phủ ra nghị quyết giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ trong giai đoạn dịch bệnh, ngân hàng mất một khoản lợi nhuận không nhỏ. Hiện tại, dù bệnh dịch được cải thiện, nhưng với tình trạng doanh nghiệp đi vay chưa thể quay trở lại tiến độ cũ như trước khi dịch, việc tăng lãi suất lại là gần như không thể. VD: “Theo cập nhật của Ngân hàng Nhà nước, luỹ kế đến tháng 6/2021 đã có khoảng 9,6 triệu tỷ đồng được cung ứng ra nền kinh tế. TS. Cấn Văn Lực tính sơ lược rằng, lợi nhuận cả năm năm 2020 của toàn ngành ngân hàng là khoảng 185.000 tỷ đồng. Nếu phải giảm 1% lãi suất trên tổng dư nợ hiện hữu là khoảng 9,6 triệu tỷ, thì con số lợi nhuận ngân hàng có thể bị ảnh hưởng là khoảng 96.000 tỷ đồng, tương đương với 1 nửa lợi nhuận của toàn ngành năm ngoái. “

-    Các khoản nợ khó đòi, nợ xấu, nợ mất vốn:  đây và vấn đề rất nhức nhối mùa dịch cho ngân hàng, khi có các doanh nghiệp đi vay không chỉ suy yếu và kqkd suy giảm, mà có khả năng phá sản: do ảnh hưởng của COVID-19, trong 7 tháng năm 2021, gần 80.000 doanh nghiệp đã phải rời bỏ thị trường. Tháng 8 ước tính tới hơn 100.000 và nếu như trong thời gian tới không thể kiểm soát tốt và hồi phục, số lượng doanh nghiệp phá sản có thể đạt 150.000 trong năm 2021.

-    Các khoản trích lập dự phòng và tái cơ cấu nợ như một biện pháp phòng thủ của ngân hàng khi đối diện với nợ xấu, và đây thực sự là một cách hữu hiệu, tuy nhiên chi phí trích lập dự phòng cũng chính là điều khoản trong báo cáo tài chính sẽ ăn mòn đi lợi nhuận. Và các khoản chi phí này sẽ chưa giảm được ngay do các khoản nợ khó đòi, nợ xấu, nợ mất vốn sẽ còn tiềm tàng khi dịch chưa hoàn toàn được kiểm soát. VD theo báo Hà Nội mới : “Lợi nhuận trước thuế của VietinBank đạt 4.193 tỷ đồng, còn lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước chi phí dự phòng rủi ro tín dụng lên tới 7.282 tỷ đồng. 6 tháng đầu năm, chi phí trích lập dự phòng rủi ro của ngân hàng này bị đội lên tới 3.009 tỷ đồng, cùng với đó, chi phí hoạt động 6 tháng đầu năm lên tới 5.657 tỷ đồng.”

Tuy vậy, ngân hàng vẫn là dòng máu của nền kinh tế, việc hồi phục của nhóm này khi thị trường có xu hướng tái hoạt động sau dịch là không thể phủ nhận nhưng sự kỳ vọng tăng trưởng và mức độ hấp dẫn sẽ nhất định không còn như quý 2. Quý 4 nhóm ngân hàng sẽ hồi phục và đem lại lợi nhuận cho nhà đầu tư từ các sóng hồi ngắn nhưng nhà đầu tư phải chọn lọc rất kỹ ra những mã có tiềm năng và lợi thế cạnh tranh như TCB, TPB, OCB… để đầu tư nếu tham gia nhóm này, nhất là khi mùa BCTC quý 3 ra, có khả năng đạp giá sâu, thuận lợi để tham gia ngắn hạn khi cổ phiếu chỉnh giá.