“Luôn tin vào bản thân mình” - liệu có đúng trong đầu tư ?

“Đầu tư là công việc đơn độc nhất thế giới” - trong việc đầu tư cổ phiếu, khó tìm được người đồng hành.  Những người tham gia đầu tư, ngay cả bạn bè trên danh nghĩa cũng ít hơn những người khác. Điều này là do những đặc thù trong ngành chứng khoán.

Thế nhưng theo nhiều nghiên cứu nổi tiếng trên thế giới, hành vi gây ra thua lỗ nhiều nhất trên thị trường tài chính đến từ “thiên kiến xác nhận” của nhà đầu tư. Có nghĩa rằng, khi nhà đầu tư có được một góc nhìn về thị trường (tăng/giảm) thì sẽ luôn tìm mọi cách để chứng minh góc nhìn của mình là đúng (mặc cho thị trường có diễn biến ngược lại).

Chính thế liệu nhà đầu tư có cần phải “mở rộng góc nhìn” bằng cách tham khảo thêm nhiều ý kiến của những người khác hay chỉ cần tin vào bản thân mình ? Và sẽ  phải làm  sao khi “người hô tăng, kẻ hô giảm” ?

1.    “Chỉ tin vào bản thân” - có đúng ?

Như đã nói ở trên, chúng ta ai cũng có trong mình một góc nhìn riêng - và đây được chỉ ra (bằng nhiều nghiên cứu khoa học) chính là nguyên do dẫn đến thua lỗ nhiều nhất.

Tại vì sao lại vậy ?

“Người nào ủng hộ một vấn đề cụ thể nào đó sẽ không chỉ tìm những thông tin ủng hộ nó mà còn phiên giải những câu chuyện mới theo hướng ủng hộ những ý tưởng sẵn có. Họ cũng sẽ nhớ một cách có chọn lọc những chi tiết nào củng cố những thái độ này.”

Trong tài chính, thiên kiến xác nhận cực kỳ khó tránh khi phân tích đầu tư. Điều oái oăm nhất của thiên kiến này là nó có thể ảnh hưởng tới bất cứ nhà đầu tư nào mặc cho kiến thức của họ thâm sâu tới đâu. Ta cùng xét 2 ví dụ:

Ví dụ đầu tiên, rất đơn giản và phổ là khi nhà đầu tư phân tích và tìm ra được một “công ty tốt”. Suy nghĩ “công ty tốt” khiến nhà đầu tư mua cổ phiếu và qua những yếu tố về vĩ mô, phân tích kỹ thuật, và nhiều vấn đề khác cần giải quyết khi ra quyết định đầu tư. 

Tốt nhưng tốt ở giá nào ?

Hay khi chọn thời điểm vào lệnh, nhà đầu tư thường bị những định kiến của bản thân “che mắt” khi phân tích. Như việc một nhà đầu tư theo phân tích kĩ thuật cứ buộc phải khẳng định đây là vùng tích lũy hay phân phối rồi vào lệnh quá sớm. Mà quên mất rằng “vùng giá được coi là tích lũy hay phân phối chỉ được xác nhận khi có hành động giá tương ứng xảy ra”. 

Hậu quả đầu tiên và cũng là dễ thấy nhất là đó là “mất tiền”. Điều này không quá mức để phải phân tích sâu. Thua lỗ là điều chắc chắn diễn ra trên thị trường. Tuy nhiên, để sống sót trên thị trường tài chính, ta cần hạn chế thua lỗ, và việc cố gắng loại bỏ thiên kiến xác nhận có thể giúp ta làm được điều đó. Và dù mất tiền rất đau đớn, nó chẳng là gì khi so sánh với hậu quả thứ hai. 

Thứ hai, và nguy hiểm hơn rất nhiều đó là sự đóng khung tư tưởng. Thiên kiến xác nhận khiến nhà đầu tư chỉ đi tìm những thông tin xác nhận cho ý kiến, tư tưởng, hay “vùng an toàn” của bản thân. Từ đó khiến họ khó có thể tiếp thu những thông tin, kiến thức mới, hoặc trái chiều. Môi trường đầu tư thay đổi nhanh đến chóng mặt, nhà đầu tư cần có sự linh hoạt trong suy nghĩ và hành động. Sự cứng nhắc trong tư tưởng có thể khiến nhà đầu tư bị đào thải rất nhanh vì áp dụng những phương pháp lỗi thời hay luôn “chậm chân” so với các nhà đầu tư khác. 

Vậy bây giờ nếu nếu chỉ “nghe” bản thân mình thì chúng ta sẽ dễ rơi vào “thiên kiến xác nhận” - thế có nên đi tìm kiếm những thông tin từ những nguồn khác ? Và xử lý ra sao nếu “người hô tăng, kẻ hô giảm” ?

2.    Cho phép bản thân được sai - đừng lúc nào cũng phải đúng

Như tôi đã nói ở trên, chúng ta khi tiếp cận đến thị trường đều có một góc nhìn riêng biệt. Sự “không ai giống ai” này hình thành nên giao dịch - người mua kẻ bán.

Đôi khi lòng tự tôn hay nỗi ám ảnh với sự hoàn hảo (rằng mình phải đúng) khiến nhà đầu tư vô cùng hoang mang, sợ hãi, buồn chán khi thị trường không đi theo ý mình.

Hãy hiểu rằng thị trường bao gồm hàng triệu cá thể với ngàn tỷ tư duy và lập luận. Nếu nhà đầu tư đang cố gắng dự đoán thị trường “sẽ tăng, tăng bao nhiêu điểm …” là đang cố “đọc” tư duy và hành vi của hàng triệu người khác. Vậy điều đó có thực sự cần thiết hay không ?

Thế nhưng nếu “không tin vào bản thân mình thì tin ai ?” - hay có cần nghe những lời “nhận định” từ người khác ?

Thật sự để trả lời được câu hỏi này cần phải một quá trình rèn luyện về tư duy chứ không thể ngày 1 ngày 2 mà thành. Bởi vốn dĩ ai trong chúng ta cũng có cái “tôi” - khó mà hạ bản ngã đó xuống để chịu “lắng nghe” và “sửa đổi”

Trên kinh nghiệm cá nhân của tôi, những cách để tránh “đóng khung quan điểm của mình” bao gồm:

- Tìm kiếm những góc nhìn trái ngược

Khi một nhà đầu tư đã thu thập thông tin hỗ trợ ý kiến và niềm tin của họ về một khoản đầu tư cụ thể, anh hãy nên tìm kiếm những ý tưởng trái ngược khác để thách thức quan điểm của mình.

Hãy thử phản bác lại các quan điểm trái ngược bằng lập luận logic từ góc nhìn của mình, nếu phản bác được gần hết các quan điểm trái chiều - hãy đầu tư theo góc nhìn của mình.

Còn nếu không, hãy ngồi và xem xét lại ý định của mình

-    Không đi tìm kiếm chuyện đúng/sai

Như ví dụ trong bài, khi nhà đầu tư tìm ra một công ty mà họ cho là “tốt” - họ sẽ dùng mọi cách thức, tìm mọi  đầu báo có nội dung viết về công ty để lập luận rằng: “Công ty này là cực tốt, cổ phiếu này chắc chắn đáng đầu tư”.

“Yêu” cổ phiếu không phải là chuyện sai, nhưng đừng cố gắng biến mọi lập luận của mình thành đúng. Thay vì cứ bấu víu vào tất cả các tin tức dù là chẳng liên quan để khẳng định “Đúng thật là cổ phiếu này rất đáng mua” - thì hãy bình tâm lại một chút, liệt kê xem những rủi ro mà khi đầu tư cổ phiếu này có thể gặp phải. 

Nếu như có “sai” - rủi ro xuất hiện và chúng ta mất tiền. Đừng lo, cứ bình tĩnh mà cười bởi vì sao chúng ta đã làm xuất sắc, đúng, cẩn thận tối đa có thể - và cái rủi ro đó đến cũng chỉ là một ngày mà “may mắn” đã không đứng về phía mình mà thôi.

Cuối cùng:

“Thay vì phải vắt óc nghĩ ra những kế hoạch thông minh, hãy tránh làm điều ngu xuẩn” - Charlie Munger (Tỷ phú - Phó Chủ tịch tập đoàn Berkshire Hathaway)

Để theo dõi các thông tin về thị trường, theo dõi Kênh Youtube của tôi

Cảm ơn bạn đọc đã theo dõi bài viết!