Hà Nội hướng tới đô thị tuần hoàn: Tiêu dùng xanh và biến rác thành năng lượng

Tiêu dùng xanh ngày càng phổ biến với một bộ phận người dân Hà Nội. Cùng với những thay đổi trong sinh hoạt, các nhà máy điện rác mở ra hướng xử lý chất thải gắn với thu hồi năng lượng, góp phần thúc đẩy mục tiêu xây dựng đô thị tuần hoàn và phát triển bền vững.

Tiêu dùng xanh dần đi vào đời sống đô thị

Kinh tế tuần hoàn không chỉ bắt đầu từ những nhà máy xử lý chất thải hay các dự án công nghệ môi trường, mà còn được hình thành từ những lựa chọn rất nhỏ trong đời sống hằng ngày: mang túi cá nhân khi đi mua sắm, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, lựa chọn sản phẩm có bao bì thân thiện với môi trường và phân loại rác ngay tại nhà.

Tại Hà Nội, tiêu dùng xanh đang dần được thúc đẩy từ cả chính sách thành phố lẫn hoạt động của các hệ thống bán lẻ. Theo thông tin được đăng tải trên Cổng thông tin về sản xuất và tiêu dùng bền vững, trong kế hoạch thực hiện Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát sinh chất thải và tăng cường liên kết giữa sản xuất, phân phối, tiêu dùng và tái chế.

Người dân Hà Nội dần thay đổi thói quen mua sắm theo hướng "xanh", góp phần giảm chất thải và bảo vệ môi trường sống.

Những thay đổi này đã xuất hiện trong thói quen mua sắm của một bộ phận người dân Thủ đô. Chị Phạm Thị Hạnh, ở phường Thanh Xuân, đã duy trì việc phân loại rác tại nhà khoảng 3 năm. Gia đình chị chuẩn bị các thùng rác riêng, đồng thời sử dụng xe đẩy và hộp đựng thực phẩm khi đi siêu thị để hạn chế lấy thêm túi nilon.

Tại một góc độ khác, chị Phạm Thị Thanh Huyền, sống ở khu vực Cầu Diễn, chia sẻ với Báo Đại biểu Nhân dân rằng trước đây mỗi lần đi chợ chị thường dùng ít nhất 4–5 túi nilon. Sau khi nhận thấy lượng túi tích lại trong nhà quá nhiều, chị chuyển sang lên kế hoạch mua sắm và sử dụng túi vải hoặc túi có thể dùng nhiều lần. Trong khi đó, chị Đỗ Thị Ngân, sống tại khu chung cư An Bình trên đường Phạm Văn Đồng, cho biết đã duy trì thói quen để sẵn túi sinh thái trong cốp xe máy để dùng khi đi chợ hoặc siêu thị, đồng thời từ chối lấy thêm thìa nhựa dùng một lần khi mua sữa chua.

Ở phía doanh nghiệp, một số điểm bán lẻ cũng đưa ra biện pháp cụ thể để khuyến khích người mua thay đổi thói quen. Tại hệ thống siêu thị GO!, khách hàng có thể tận dụng thùng carton đã qua sử dụng để đựng hàng hóa. Siêu thị AEON Xuân Thủy từng áp dụng chính sách giảm 1.000 đồng mỗi giao dịch khi khách hàng không sử dụng túi nilon, trong khi một số cửa hàng Tokyolife tại Hà Nội tính phí 2.000 đồng đối với túi nilon dùng một lần và khuyến khích khách mang theo túi gấp gọn.

Trong giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu 100% siêu thị và trung tâm thương mại không sử dụng túi nilon khó phân hủy; đồng thời phấn đấu để 70-80% chợ truyền thống giảm mạnh việc sử dụng loại túi này. Thành phố cũng dự kiến dành khoảng 125 tỷ đồng cho các hoạt động sản xuất, tiêu dùng bền vững, trong đó có truyền thông, kết nối nhà bán lẻ với nhà cung ứng sản phẩm thân thiện môi trường và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất xanh.

Các mục tiêu này cho thấy tiêu dùng xanh không còn chỉ là câu chuyện nâng cao nhận thức cá nhân. Khi được triển khai đồng bộ, lựa chọn của người mua có thể tạo động lực để nhà bán lẻ thay đổi cách đóng gói, nhà sản xuất sử dụng nguyên liệu hiệu quả hơn và doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm ít gây tác động đến môi trường.

Tuy nhiên, để hình thành thói quen bền vững, người tiêu dùng cần có thêm lựa chọn phù hợp về giá cả, chất lượng và khả năng tiếp cận. Sản phẩm thân thiện với môi trường sẽ khó phổ biến nếu giá thành quá cao, thông tin về đặc tính xanh thiếu minh bạch hoặc điểm thu gom, tái chế chưa thuận tiện. Vì vậy, vai trò của doanh nghiệp và cơ quan quản lý là tạo điều kiện để lựa chọn xanh trở nên dễ dàng hơn trong đời sống thường nhật.

Một mắt xích quan trọng khác là phân loại rác tại nguồn. Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, từ ngày 1/1/2025, hộ gia đình phải phân loại chất thải sinh hoạt thành ba nhóm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác. Việc phân loại giúp tạo điều kiện cho tái chế, giảm lượng rác phải chôn lấp và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Dù vậy, phân loại rác chỉ phát huy hiệu quả khi hệ thống thu gom và xử lý được tổ chức tương ứng. Ông Đặng Thành Vinh, Phó Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho rằng việc triển khai cần có thời gian, sự chuẩn bị và lộ trình phù hợp với từng địa phương. Điều này cho thấy thay đổi hành vi của người dân phải đi cùng hạ tầng thu gom, phương tiện vận chuyển và quy trình xử lý đồng bộ.

Bước chuyển từ xử lý rác sang thu hồi tài nguyên

Nếu tiêu dùng xanh là điểm khởi đầu ở phía người dân, công nghệ xử lý chất thải là một phần quan trọng của hạ tầng đô thị tuần hoàn. Trong đó, điện rác mở ra hướng tận dụng một phần chất thải sinh hoạt để tạo ra năng lượng, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào chôn lấp.

Tại Hà Nội, Nhà máy điện rác Seraphin ở Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn, khu vực phía tây thành phố, là một trong những dự án tiêu biểu theo hướng này. Nhà máy có tổng vốn đầu tư khoảng 4.855 tỷ đồng, công suất xử lý 2.250 tấn rác mỗi ngày đêm và công suất phát điện 37 MW. Dự án tiếp nhận rác từ tháng 5/2025, phát điện thương mại từ tháng 7/2025 và được khánh thành vào tháng 9 cùng năm.

Nhà máy điện rác Seraphin tại Hà Nội.

Theo thông tin của Cục Môi trường, Seraphin sử dụng công nghệ lò đốt Martin của Đức, kết hợp tự động hóa trong quá trình xử lý. Cơ quan này cho biết các chỉ tiêu về khí thải, nước thải và chất thải sau xử lý của nhà máy đáp ứng các tiêu chuẩn được nêu trong thông tin dự án.

Số liệu được Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội công bố cho thấy từ ngày 1/5/2025 đến ngày 28/4/2026, Seraphin đã tiếp nhận và xử lý hơn 609.485 tấn rác thải sinh hoạt, với tổng sản lượng điện đạt hơn 226.570 MWh. Những con số này cho thấy quy mô đóng góp của nhà máy vào hoạt động xử lý chất thải và cung cấp điện của thành phố.

Dẫu vậy, điện rác không đồng nghĩa với việc toàn bộ chất thải đều được tái chế hoặc không còn tác động đến môi trường. Quá trình đốt vẫn tạo ra tro xỉ và tro bay cần được xử lý theo quy định; hiệu quả phát điện cũng phụ thuộc vào thành phần, độ ẩm và nhiệt trị của rác đầu vào. Vì vậy, bên cạnh đầu tư công nghệ, việc giám sát khí thải, nước thải, chất thải sau xử lý và công khai thông tin môi trường có ý nghĩa quan trọng đối với tính bền vững của dự án.

PGS.TS Vũ Thanh Ca, giảng viên cao cấp Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, nhận định công nghệ đốt rác phát điện hiện đại có thể kiểm soát các chất ô nhiễm nếu được vận hành đúng quy chuẩn. Tuy nhiên, rác sinh hoạt chưa được phân loại tốt tại nguồn sẽ làm tăng độ ẩm, giảm nhiệt trị và ảnh hưởng đến hiệu quả phát điện.

Mục tiêu xây dựng đô thị xanh không chỉ nằm ở việc có thêm những nhà máy hiện đại hay những chương trình khuyến khích mua sắm bền vững. Thước đo dài hạn còn là mức độ thay đổi trong thói quen tiêu dùng, khả năng tổ chức thu gom và tái chế, cũng như chất lượng giám sát môi trường sau xử lý. Khi người dân, doanh nghiệp bán lẻ và đơn vị xử lý chất thải cùng tham gia, rác thải mới có cơ hội được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên cần quản lý hiệu quả, thay vì chỉ là gánh nặng của đô thị.

Thiên Ân

Link gốc