Cần làm rõ điều kiện, tiêu chí hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt
Theo các ĐBQH, tiêu chí ưu đãi đầu tư đặc biệt tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư còn chung chung, thiếu cơ chế kiểm chứng, chưa tách bạch với quyền tiếp cận đất đai, dễ dẫn đến cách hiểu, áp dụng mỗi nơi một khác.
Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư sáng 2/11, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đề nghị quy định rõ tiêu chí, cơ chế kiểm chứng và thu hồi ưu đãi, đồng thời phân định thủ tục đầu tư đặc biệt với quyền tiếp cận đất đai của nhà đầu tư.
Góp ý về cơ chế kiểm soát ưu đãi, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) tán thành việc dự thảo làm rõ cơ chế hỗ trợ sau, trách nhiệm chứng minh điều kiện hưởng hỗ trợ, đánh giá hồ sơ và giám sát thực hiện. Dự thảo cũng chuyển từ quy định "xem xét thu hồi" sang "thu hồi" khi nhà đầu tư không đáp ứng tiêu chí, điều kiện hoặc không thực hiện đầy đủ cam kết.
Cần làm rõ các khái niệm “tác động lan tỏa”, “tạo động lực phát triển” để xác định đúng đối tượng hưởng ưu đãi. Ảnh: DH
Cần tiêu chí rõ ràng, có thể đánh giá được
Tuy nhiên, bà Nga cho rằng để chính sách được áp dụng thống nhất, cần xác định rõ kết quả đầu ra, thời điểm kiểm chứng và trách nhiệm xác nhận đối với từng nhóm cam kết. Đại biểu đề nghị quy định cụ thể phương pháp, thời điểm kiểm chứng và chủ thể xác nhận kết quả đối với từng loại hình hỗ trợ, làm căn cứ để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ và cơ quan quản lý đánh giá thống nhất.
Bà Nga cũng đặt vấn đề phải phân biệt điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách với những chỉ tiêu cam kết có thể thực hiện theo từng giai đoạn, hạng mục. Nếu nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện bắt buộc thì phải thu hồi khoản ưu đãi, hỗ trợ đã hưởng không đúng. Với những chỉ tiêu có thể tách riêng, cần xác định khoản hỗ trợ tương ứng phải điều chỉnh hoặc thu hồi.
Theo bà Nga, không nên để việc không hoàn thành một chỉ tiêu dẫn đến thu hồi toàn bộ khoản hỗ trợ đối với những hạng mục độc lập đã thực hiện đúng. Trường hợp kê khai gian dối phải xử lý nghiêm. Việc quy định rõ nguyên tắc này vừa bảo vệ ngân sách nhà nước, vừa hạn chế cách áp dụng tùy nghi, tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết.
Đồng quan điểm về sự cần thiết của tiêu chí, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đề nghị Chính phủ làm rõ các khái niệm "tác động lan tỏa", "tạo động lực phát triển" gắn với dự án, doanh nghiệp được hưởng ưu đãi. Theo ông Hòa, cần xác định cụ thể thế nào là doanh nghiệp có tác động lan tỏa, có khả năng lôi cuốn các ngành, nghề và doanh nghiệp khác cùng phát triển.
Ông Hòa nhấn mạnh đây phải là những tiêu chí rõ ràng, có thể đánh giá được, làm cơ sở xác định đúng đối tượng hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt. Nếu chỉ quy định chung chung, rất khó xác định đối tượng, dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tế.
Đại biểu đoàn Đồng Tháp cũng đề nghị làm rõ cơ chế xử lý với trường hợp nhà đầu tư đã hưởng ưu đãi nhưng không hoàn thành hoặc chỉ thực hiện một phần dự án. Theo ông, cần có chế tài đối với doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ, chậm hoàn trả khoản ưu đãi hoặc cố tình kéo dài thời gian, gây khó khăn cho công tác thu hồi.
Ngoài ra, bà Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị tăng cường kiểm soát cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương. Theo bà, hiệu quả thu hút đầu tư cần được đánh giá cả về chất lượng dự án, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên, ngân sách và đóng góp vào chuỗi giá trị của vùng. Các địa phương nên được khuyến khích cạnh tranh bằng hạ tầng, nhân lực, dịch vụ công và trách nhiệm đồng hành, thay vì chạy theo số dự án và số vốn đăng ký.
Về chính sách hỗ trợ đầu tư đặc thù của địa phương, ông Phạm Văn Hòa cho rằng cần có tiêu chí thống nhất, đặc biệt giữa các tỉnh trong cùng một vùng, tránh tình trạng mỗi nơi đưa ra điều kiện ưu đãi khác nhau, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh để thu hút nhà đầu tư. Đại biểu cũng đề nghị việc đánh giá hiệu quả đầu tư không chỉ căn cứ vào lợi nhuận mà phải tính đến tác động môi trường, hiệu quả sử dụng đất, quốc phòng và an ninh, nhất là với các dự án tại khu vực ven biển, hải đảo.
Phân định thủ tục đầu tư và quyền tiếp cận đất
Liên quan đến việc mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt, ĐBQH Trịnh Ngọc Phương (Đoàn Tây Ninh) đồng tình với chủ trương rút ngắn trình tự, thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Song theo ông, cần phân định rõ thủ tục đầu tư đặc biệt với điều kiện và quyền tiếp cận đất đai của nhà đầu tư.
Được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt không đồng nghĩa nhà đầu tư đương nhiên được giao đất, cho thuê đất. Ảnh: DH
Ông Phương cho rằng cần phân biệt 3 vấn đề pháp lý: được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt; được lựa chọn hoặc chấp thuận làm nhà đầu tư; được Nhà nước giao đất, cho thuê đất. Đây là 3 vấn đề có quan hệ với nhau nhưng không đồng nhất. Việc dự án được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt không có nghĩa nhà đầu tư đương nhiên được lựa chọn mà không qua đấu giá, đấu thầu, cũng không đồng nghĩa đương nhiên được giao đất, cho thuê đất.
Dẫn ví dụ một dự án trung tâm logistics công nghệ cao được đề xuất trên khu đất công đã thu hồi và giao tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, ông Phương cho biết dự án có thể đáp ứng điều kiện áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt. Tuy nhiên, khi thực hiện thủ tục giao đất vẫn phải xác định có thuộc trường hợp được giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu theo pháp luật đất đai hay không.
Theo đại biểu, nếu không phân định rõ, có thể xảy ra tình trạng nhà đầu tư đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư nhưng sau đó không đủ điều kiện tiếp cận đất. Cũng có thể xảy ra tình huống cơ quan thực hiện hiểu rằng được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đồng nghĩa với được giao đất.
Từ đó, ông Phương đề nghị chỉnh lý dự thảo theo hướng quy định rõ giấy chứng nhận đăng ký đầu tư là căn cứ để thực hiện các thủ tục tiếp theo về đất đai và các thủ tục hành chính có liên quan. Việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất phải đáp ứng đầy đủ điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và hình thức tiếp cận đất đai theo pháp luật về đất đai.
Ông Phương cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án có nhiều loại đất, thuộc nhiều hình thức tiếp cận đất đai khác nhau. Theo ông, không để việc nhà đầu tư nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với một phần diện tích trở thành căn cứ đương nhiên để thực hiện dự án trên phần đất còn lại do Nhà nước quản lý.
Đặc biệt, đại biểu đoàn Tây Ninh nhấn mạnh không được chia tách dự án hoặc xác định ranh giới dự án nhằm né tránh đấu giá, đấu thầu. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý đầu tư và cơ quan quản lý đất đai trong việc thống nhất hình thức lựa chọn nhà đầu tư trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.
Diệu Hoa
Bình luận