“Bí sử” trong kinh doanh và đầu tư - Phần 1: Sự thực từ những doanh nghiệp sở “vô vàn” công ty con ?

Lập nhiều công ty con để phân tán rủi ro là cách mà nhiều doanh nghiệp đang thực hiện. 

Các công ty lớn khi thực hiện các dự án của mình, thường hay thành lập các công ty con theo hình thức góp vốn thành lập 100% hoặc cùng hợp tác kinh doanh với các tổ chức, cá nhân khác.

Vậy mục đích thành lập “nhiều” công ty con là gì ? Và có góc khuất nào đằng sau ?

1.    Mục đích ?

Việc lập ra các công ty con là hoàn toàn hợp pháp và được chấp nhận tại Việt Nam nói riêng và trên toàn thế giới nói chung. Xét về những lý do để thành lập các công ty con, tôi tổng hợp được các lý do chính sau: 

-    Thực hiện dự án mới  nhằm tách biệt nguồn vốn, chi phí, tài sản và sổ sách.

-    Tách riêng phạm vi trách nhiệm của công ty con với công ty mẹ, công ty con với công ty con. Nếu có một công ty con phá sản, sẽ không ảnh hưởng đến các công ty con khác và ngay cả chính công ty mẹ.

Thế cho nên, khi một dự án không thể thực hiện, các dự án khác hay công ty mẹ sẽ không bị ảnh hưởng hay liên đới chịu trách nhiệm với công ty con thực hiện dự án.

-     Việc chuyển nhượng dự án tại Việt Nam rất khó, thủ tục phức tạp nên thay vì mua dự án, nhiều doanh nghiệp tiến hành mua luôn công ty.

Danh sách các công ty con của một DN lớn niêm yết trên TTCK

2.    Những góc khuất 

Tuy vậy, “những gì chúng ta thấy là họ muốn chúng ta thấy”. Khó có thể nói rằng những công ty con sẽ hoạt động và vận hành đúng mục đích  như những cam kết ban đầu.
Thế cho nên, các góc khuất bắt đầu lộ ra

Nếu cho rằng công ty con thực hiện dự án là nhằm mục đích độc lập về quản trị, hạn chế rủi ro và tránh ảnh hưởng đến các dự án khác là chưa hoàn toàn thuyết phục vì thực tế có nhiều dự án hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con về mặt hình thức pháp lý nhưng nhân sự tại công ty mẹ cũng là nhân sự tại công ty con.

 Mặt khác, điều đó cũng phản ánh công ty mẹ đang chứa đựng những rủi ro, khả năng về quản trị kém khi công ty mẹ cùng lúc phải thực hiện nhiều dự án.

-    Nhiều quản lý cấp cao của công ty mẹ đã bỏ vốn cá nhân thành lập các công ty riêng hoặc nhờ người quen đứng tên nhưng họ dùng mối quan hệ lãnh đạo của mình, chi phí của công ty mẹ nhằm mục đích để các công ty bình phong này có được dự án. Sau đó, để thu lợi riêng, chính các công ty bình phong này lại chuyển nhượng vốn lòng vòng qua vài cá nhân khác để xóa dấu tích trước khi chuyển nhượng vốn cuối cùng cho công ty mẹ.

 Ở những vụ việc này có thể thấy nhưng không dễ vạch ra chân tướng. Đến khi phát hiện ra thì đã tư lợi cá nhân và gây nên nhiều thiệt hại cho rất nhiều thành viên, cổ đông của công ty mẹ.

-    Bên cạnh đó, việc công ty con thực hiện dự án sẽ giúp công ty mẹ luân chuyển dòng vốn bằng các hợp đồng hình thức vay, bảo lãnh (lấy tài sản công ty con thế chấp vay vốn cho công ty mẹ), luân chuyển về chi phí, thậm chí chỉ có một mục đích làm đẹp báo cáo tài chính của công ty mẹ,…

Ví dụ, công ty mẹ lãi 1000 tỷ đồng, Nhà nước thu thuế 20 – 30% tức từ 200 – 300 tỷ đồng, khi công ty mẹ chuyển một phần lãi sang công ty con để mức lãi thấp đi và công ty con lãi ít hoặc có lãi thì khoản thuế phải nộp cho Nhà nước cũng sẽ được giảm đi đáng kể.

Thậm chí, có những công ty con hoàn toàn lỗ nhưng được công ty mẹ cắt phần lãi chuyển sang để “sống” thay vì đóng thuế cho Nhà nước.

Từ đó, báo cáo tài chính của công ty con cũng “đẹp” lên.

Đặc biệt nhất, với những Công ty con có BCTC “đẹp”, phía công ty mẹ có thể dùng chính những công ty con này để phát hành trái phiếu, vay nợ… Số tiền đó lại dùng để lập các công ty con mới, làm ra những dự án mới …

 
Dòng tiền luân chuyển 

Vốn góp khi mở ra một công ty con có thể không nhiều nhưng với công ty con đó công ty mẹ sẽ huy động được số tiền khổng lồ. Thế nên, mặc dù nhìn trên sổ sách chúng ta bắt gặp những công ty có hệ số đòn bẩy cực thấp, các tỷ lệ thanh toán cực đẹp. Tuy vậy chỉ cần một biến chuyển cực nhỏ trong vấn đề lãi suất, cả hệ thống sẽ dễ dàng sụp đổ.

3.    Nhà đầu tư (cổ đông) cần lưu ý những gì để đảm bảo cho quyền lợi của mình 

“Đầu tư vào những gì mình thực sự hiểu” - Warren Buffet

Thật vậy, nếu khi tìm hiểu 1 doanh nghiệp thấy vô vàn những công ty con thì điều đầu tiên đặc biệt sẽ phải nghi ngờ về tính minh bạch của hoạt động kinh doanh.

Để biết được mục đích của việc lập các công ty con, trước tiên nhà đầu tư cần phải nắm được hoạt động kinh doanh cốt lõi và nguồn doanh thu chính đến từ hoạt động của công ty mẹ.

Nếu nhận thấy nguồn doanh thu đột biến đến từ “chuyển nhượng cổ phần”, “cổ tức”, … Hãy đặt ra những nghi ngờ với bản thân công ty mẹ mà chúng ta đang đầu tư.
Trong những phần tiếp theo, tôi sẽ hướng dẫn nhà đầu tư cách phát hiện sai phạm và bất cập trong hoạt động kinh doanh của công ty bằng những số liệu hết sức đơn giản.

Để theo dõi bài viết mới nhất kèm những thông tin về dòng tiền lớn luân chuyển theo phiên, theo dõi nhóm tôi trên FIREANT

Cảm ơn bạn đọc đã theo dõi bài viết !