ROE, ROA và cây DuPont

Hai công ty cùng ROE 20%. Công ty A đạt ROE 20% nhờ biên lợi nhuận cao, gần như không vay. Công ty B cũng ROE 20%, nhưng tổng tài sản gấp 5 lần vốn chủ, phần lớn tài trợ bằng vay. Nếu lãi suất tăng mạnh, công ty nào dễ bị ảnh hưởng hơn?

ROE và ROA. ROE = lợi nhuận sau thuế ÷ vốn chủ sở hữu bình quân: mỗi 100 đồng vốn của cổ đông sinh ra bao nhiêu đồng lãi. ROA = lợi nhuận sau thuế ÷ tổng tài sản bình quân: hiệu quả dùng toàn bộ tài sản, kể cả phần tài trợ bằng nợ.

Ba cần gạt của ROE. ROE = Biên lợi nhuận ròng × Vòng quay tài sản × Số nhân vốn chủ. Biên ròng đo lãi trên mỗi đồng doanh thu, vòng quay đo doanh thu trên mỗi đồng tài sản, số nhân vốn chủ (tài sản ÷ vốn chủ) đo mức dùng nợ. Hai thừa số đầu nhân nhau chính là ROA.

Câu hỏi: Chuỗi bán lẻ minh hoạ có biên lợi nhuận ròng 5%, vòng quay tài sản 2 lần, số nhân vốn chủ 1,5 lần. ROE là bao nhiêu %?

ROE cao nhờ vay nợ. ROE cao chủ yếu nhờ số nhân vốn chủ là ROE mượn từ chủ nợ: lãi suất tăng hay doanh thu giảm thì lợi nhuận sụt rất nhanh. Công cụ DuPont của FireAnt ghi chú khi số nhân vốn chủ cao hơn 1,5 lần mức ngành. Vốn chủ rất nhỏ hoặc âm cũng làm ROE mất ý nghĩa.

Ghi nhớ: ROE đo lãi trên vốn cổ đông; ROA đo lãi trên toàn bộ tài sản. ROE = biên lợi nhuận ròng × vòng quay tài sản × số nhân vốn chủ. ROE bền vững đến từ biên và vòng quay, không chủ yếu từ nợ vay.